Mistipikasyon ng Sining
Ni Virgilio S. Almario

Click here for past Perspectives articles


Halos magkakasabay yumao ang dalawa nating Pambansang Alagad ng Sining na sina Levi Celerio at Lucio San Pedro at ang artistang si Rico Yan. Ang nangyari, higit na binigyan ng espasyo sa mass media ang kamatayan ni Rico Yan. At sa tanda ko, mga kolumnista din sa industriyang pang-aliwan ang pumuna sa tila diumanong labis na pagbusisi sa kahit anong puwedeng maisulat tungkol kay Rico Yan, lalo na’t kapag ikinompara sa tila walang latoy na pagpaparangal sa dalawang Pambansang Alagad ng Sining.

Sa pangyayaring ito, muling nausisa ang halagahang pangkultura ng mga Filipino. Siyempre, maraming muling pumansin sa kasalukuyang nilalaman ng mass media. Na lubhang nakalilimot ito sa tungkulin o responsabilidad bilang bisig ukol sa “edukasyong pangkultura”—ang paglinang at pagpapalaganap ng wastong kaalaman at halagahang pagkultura sa hanay ng karaniwang mga mamamayan ng Filipinas.

At tunay namang lumilitaw sa paraan ng pagpaparangal kay Rico Yan ang hungkag na oryentasyon ng mga kumokontrol sa mass media. Puro tsismis. Pinakamatino na ang pagpaparangalan sa mga gawaing sibiko at mga pangarap na proyekto ni Rico Yan. Ngunit ni wala akong nabasang matalinong pagpapahalaga sa kaniya bilang isang artista. Isang artista sa pelikula at telebisyon ang yumao. At ito ang dapat sanang tayahin at suriin—upang mapangatwiran ang kilo-kilometrong coverage tungkol sa kaniya.

Sa kabilang dako, seryong-seryo naman ang papuri sa dalawang dakilang alagad ng musikang Filipino. Bukod sa pagbanggit na mga proklamado silang Pambansang Alagad ng Sining, laging nakalista ang kanilang mga hinahangaang komposisyon, mga gawad at timpalak na pinanalunan, mga papuri ng mga kapuwa alagad ng musika at ibang autoridad, at iba pang gawain (na suspetsa ko’y mula sa kanilang talambuhay na naging batayan ng paggawad sa kanila ng National Artist Award). Mga impormasyon na maaaring nakagugulat sa karaniwang mamamayan ng Filipinas ngunit malaki ang posibilidad na hindi niya alam pahalagahan.

Bakit nga ba dapat hangaan sina Celerio at San Pedro? Ano ba ang ikinabukod nila sa ibang kompositor at manlilikhang pangmusika sa ating bansa ngayon?

Inuulit ko ang naturang mga tanong hindi para sa aking sariling edukasyon kundi alang-alang sa milyon-milyong karaniwang Filipino. Alam kong may nagaganap na napakahirap na proseso sa paglitis ng mga alagad ng sining bago maging National Artist. Kaugnay nito, may mga nasusulat na critique o pag-aaral upang ipaliwanag ang kahigtan ng isang manunulat, pintor, o mananayaw upang dakilain ng bansa.

Subalit hindi nadadalisay ang lahat ng ito upang maging mga ordinaryong kaalaman tungkol sa sining at kultura tungo sa pagsasaloob at pagiging bahagi ng edukasyon ng mga karaniwang Filipino. Hanggang ngayon, isang hiwaga sa ordinaryong Filipino ang pagiging “Pambansang Alagad ng Sining.” Lalo namang nagiging mahiwaga para sa kanila ang Sining kapag binasa ang malimit ay hindi nila maintindihang paliwanag ng ating mga iskolar at kritiko tungkol sa mga dakilang “alagad ng sining.”

Magkabilang mukha ng tinatawag na “mistipikasyon” ng sining ang naganap kina Celerio at San Pedro at kay Yan.

Sa kapalaran ni Yan, itinuturing ang promosyon ng pelikula’t telebisyon bilang makinarya ng kuntil-butil at kontrobersiya na inaasahang kikiliti sa imahinasyon ng madla. Tinitimbang ang halaga ng isang artista o personalidad sang-ayon sa tinatawag na popular appeal at kakayahang umakit ng manonood. Hindi sinusukat ang talino’t kakayahan ng artista bilang artista. Dagdag lamang na pampalaki sa pangalan ang anumang premyo o gawad. Higit na ibinebentang tila produkto ang artista sang-ayon sa likhang mga kahon ng artistang komersiyal.

Samantala, itinatanghal naman sa kaso nina Celerio at San Pedro ang pagdadambana sa sining bilang isang linamnam na nalalasap lamang ng iilan. Hindi ito malalasahan ng karaniwang dila. Kailangan ang dagdag na paglinang, ang bukod tanging edukasyon ng pandama, upang kahit paano’y makilala ang lasa ng musika ni Celerio o ni San Pedro.

Ano’t anuman, hindi makikinabang ang madla sa naturang mga pangyayari. Tiyak nang hindi naaabot ng kanilang pang-unawa ang “kasiningan” nina Celerio at San Pedro. Ngunit nagiging mistikal din ang pagkakilala nila kay Yan bilang artista. Pagkaraan ng lahat ng panghihinayang nila’t pagluha kay Yan ay hindi nadadagdagan at nalilinang ang pagpapahalaga nila sa sining ng pelikula.

Kung nakukutya tayong mga manggagawang pangkultura—tayong nagtatrabaho sa ilalim ng NCCA o nagbabasa ng Bulawan—ay manghinayang din tayo sa mga saliksik at teoryang lumilipas sa maliliit na umpukan, natutuyot sa mga aklatan o artsibo, at hindi nagkakaroon ng pagkakataong mapaglimian man lamang kahit saglit ng sambayanang Filipino.

Tunay na napakalaki ng mga suliraning dapat harapin ng edukasyong pangkultura! Huwag nating sayanging ang panahon sa kumperensiya’t debate! Kailangan nating kumilos ngayon din!

 

MORE PAGES: