Common Name

Si Lilian gipaak og bubuyog.
The bee bite Lilia.

Ikaw misakaw dayon og bus.
You immediately ride in the bus.

Ang P8000.000nadepositó nakò ug banco.
I deposited the P8000.000 in the bank.

Gidayig sila og talamdong mayor.
They are appreciated by the respective mayor.

Nanolod siya og mga tindahan.
She went to the store.

Ang ablativong panal-ot "uban, gikan, pinaagi, ubp." Kinahanglan sanggahan gayod sa panal-ot "sa" kun gamiton ala'g ngalan og dapit; ug ang sanggang panal-ot matombasan sa english "with, from, through."

The ablative connector "with, from, through", should immediately followed with the connector "the" in using names and places.

Kagabii miabót si Mike dinhi gikan sa America.
Mike been here since last night from America.

Moadto sila sa Argentina agi sa Berlin.
They will fly to Argentina through Berlin.

Ang Japan nagkiggobat sa America uban sa China.
Japan fought against America with China.

Alang sa ngahng comón ang panal-ot "uban, gikan, pinaagi, ubp." kinahanglan pod sanggahan sa panal-ot "sa" (the), "og" (a/an) kon sa "og mga" (some).

For the common names the connective words like m"with" "from" "through" and etc. need to add the connective words like "the" "an" "some"

Kita moadto sa bokid uban sa tag-iya. We go to the mountain with owner.

Akó moadto uban sa akong mga paryente. I go with my relatives.

PAHIMANGNO: Ang maablativong "ni" mao'y ipauná gayód sa ngalan og tawo ingon man sa ngahng common ingon sa "tatay, nanay, papa,mama, manoy, manáy, manong, manáng, insi, titi, manding, uray, ingko, ubp." Apan kun gipaunhan kinisila og adjetivong polingahn (atong, imong, iyang, atong, among, inyong, ilang) kinahanglan ang panal-ot "sa" maó nay gamiton.

Note: The inablation "by" must be added to a name of a person same with the common names "father" "mother" "brother" "sister", but if they started in an objective noun (our, ours, your, yours, their) the connective word to be used must be "the".

Ang lagda sa itaas agarón gihapon sa ablativong "uban ni/gikan ni/pinaagi ni." The above words must be based on ablation like "with" "from" "through".

Ang maablativong "sa" (tombas sa english "by" ug "in") maóy ipauná sa ngalan og dapit. The inablation "the" (same as "by" and "in") must place before the name and place.

Ang ablativong "sa" (tombas sa englsih "by the/in the/into the") mao'y ipauná sa impersonal nga ngahng comón ug sa personal nga ngahng comón nga "amahan, igsoon, ig-agaw, apó, apohán, ubp."

The ablation "the" (same as "by the/ in the/ into the) must place before the impersonal common names and the personal common names like "father, brother, sister, cousin, grandchild, grandparents, etc.

Ang maablativong "og" nga matombasan sa english "by a/an; in a/an; into a/an" uban sa "og mga" ("by some/ in some/ into some") ipauná gayód sa impersonal o personal nga ngahng comón.

The inablation "an/ a" same as "by a/an; in a/an; into a/an" with the ('by some/ in some/ into some") must be places first in the impersonal or personal common names.

Ang unang titìk sa ngahng kaogalingon solatón gayód sa dinagko nga titik. Pananglitan: Marilyn Salvador Shiela Santos Barili, Cebu, Philippines.

The first letter of personal name should be written in capital letter. Examples: Marilyn Salvador Shiela Santos Barili, Cebu, Philippines.

Ang unang titìk sa unang polong sa pahayag solatón gayód sa dinagko nga titìk. Pananglitan:

Si Marilyn Salvador namaestra na.
Ang tindahan ni Shiela nasunog

The first letter of the first word in the sentence should be written in capital letters.

Examples:

Marilyn Salvador is now a teacher.
The store of Shiela was burned.

Ang mga polong sa ulohán sa pahayag mahimo nga solatón sa dinagko nga titìk o solatón lamang sa dinagkong titik ang mga unang titik sa matag polong.

Pananglitan:ISIP sa NGAHNG COMON Binogtong ug Dinaghan

The beginning word of a sentence should be written in capital letters the first letter of the word. Example:

COMMON NAME Singular and Plural

Ang ngahng comón dihâ sa iyang gamot-polong tigpangisip og binogtong. Madinaghan o plural ang iyang pangisip kun paunhan sa panal-ot "mga" o masompayan ba hinoon sa prefix "ka" ug sa suffix "an/han". Pananglitan:

The root word in the common name is singular. The plural names should begin with a connective word "mga" or add a prefix "ka" suffix "an/han". Examples:

bolak : mga bolak kabolakan
flower flowers flowering plants

saging : mga saging kasagingan banana :
bananas babana plantation

mangga : mga mangga kamanggahan mango :
mangoes mango groove

NOTE: Ang suffix "an" mao'y alang sa ngahng comón nga gikataposanan og patingogan kon tingogan nga guttural og tingog. Ang suffix "han" mao'y alang sa nagkataposan og tingogan nga vocal og tingog. Pananglitan:

NOTE: The suffix "an", is refer to a common names produced guttural sound. The suffix "han" should be sound in vocal voice. Examples:

sobâ : mga sobâ kasobâan
swamp : swamps swamp areas

pisi : mga pisi kapisian
rope : ropes ropes or bundles of ropes

polò : mga polò kapolôan
island : islands kapolóan

kahoy : mga kahoy kakahoyán
tree : trees forest

N.B. Angayang matngonan nga ang patingogang "d" dihâ sa mga ngahng comón ilisan gayód sa "r" kun himohan og dinaghang isip. Pananglitan: N.B. It is necessary to learn that the sound "d" in the common noun change into "r" if it is used in many ideas. Examples:

bokid : kabokiran longsod : kalongsoran
mountain : mountains town : towns

panid : kapaniran palad : kapalaran
page : pages destined : destiny

Ang "MGA" The "ABOUT"

Sa itaas nga saysay ug pananglitan ang "mga" magamit sa pangisip nga dinaghan o plural sa polong. Dona pa siya'y laing kagamitan. Ang "mga" dihâ sa ubos nga cláusula (klawsula) matombasan sa english "about".

From the above example "mga" is used in plural word. It also have may uses the word "mga" in a clause can be changed into "about" in English.

mga usá ka takna mga usá ka adlaw about an hour about a day

mga usá ka bolan mga usá ka semana about a month about a week

mga usá ka toig tigpasabót sa mga gotlo nga hapit na mokabat sa usá ka takna; sa mga takna nga hapit na mokabát sa usá ka adlaw; sa mga adlaw nga haput na mokabát og usá ka semana; sa mga semana nga hapit na mokabát og usá ka bolan; sa mga bolan nga hapit na mokabát og usá ka toig.

One year means that second is almost a week; and a week that almost a month; and a month that almost a year.